همزمان با یکم خردادماه، روز بزرگداشت فیلسوف و حکیم نامدار ایرانی، صدرالمتالهین شیرازی، دکتر حسین محمودیان عضو هیات علمی گروه اخلاق پزشکی دانشکده پزشکی، به بررسی جایگاه طب و اخلاق در اندیشه‌های این فیلسوف بزرگ پرداخت.

به گزارش روابط عمومی دانشکده پزشکی شیراز، دکتر محمودیان در این نوشتار، نسبتِ میان «حکمت متعالیه» و سلامت را در سه سطح کلیدی تشریح کرد. متن این یادداشت به شرح زیر است:

در نگاه نخست، شاید ارتباط ملاصدرای شیرازی با علم طب، دور از ذهن به نظر برسد، اما با تعمق در لایه‌های حکمت متعالیه، پیوندی ژرف میان هستی‌شناسی و سلامت آشکار می‌شود.

۱. وحدت وجودی؛ پیوند ناگسستنی روح و بدن

بزرگترین سهم ملاصدرا در بحث سلامت، دیدگاه او درباره اتصال وجودی روح و جسم است. برخلاف مکاتبی که این دو را جدا می‌بینند، صدرا معتقد است بدن و روح دو مرتبه از یک وجود واحد هستند. از این منظر، سلامت امری تک‌بعدی نیست؛ نقص در روح موجب بیماری‌های اخلاقی و روانی می‌شود که مستقیماً بر جسم اثر می‌گذارد. طب در نگاه ملاصدرا، تنها اصلاحِ ماده نیست، بلکه تنظیم هارمونی میان تمام مراتب وجود انسان است.

۲. حرکت جوهری؛ فرآیند دینامیک شفابخشی

مفهوم «حرکت جوهری» که سنگ بنای فلسفه اوست، در طب به معنای مدیریت تغییر و تحول بدن در مسیر کمال و اعتدال است. در این دیدگاه، بیماری یعنی انحراف این حرکتِ مدام از مسیر اعتدال به سمت افراط یا تفریط.

۳. اخلاق و درمان کل‌نگر 

از نظر ملاصدرا، رذایل اخلاقی مانند خشم، طمع یا حسد، صرفاً مفاهیم انتزاعی نیستند، بلکه نوعی اختلال در نظام وجودی محسوب می‌شوند که تعادل بدن را بر هم می‌زنند. سلامت واقعی از دیدگاه او تنها نبودِ درد نیست، بلکه رسیدن به مرتبه‌ای از اعتدال وجودی است که در آن روح و بدن در هماهنگی کامل به سوی تکامل حرکت کنند.

اخلاق؛ از رفتار تا جوهر وجودی

دکتر محمودیان در بخش دیگری از این یادداشت به پیوند اخلاق با هستی‌شناسی اشاره کرده و می‌نویسد: در فلسفه ملاصدرا، فضیلت یعنی ارتقای مرتبه وجودی. او با تکیه بر حرکت جوهری معتقد است انسان با تمرین مداوم فضایل، در واقع ذات و جوهر خود را تغییر می‌دهد. اینجاست که اخلاق حرفه‌ای برای یک درمانگر و طبیب، از یک رفتار ساده فراتر رفته و به یک سجیه درونی و پایدار تبدیل می‌شود.

او در پایان خاطرنشان کرد: هدف نهایی اخلاق در نگاه ملاصدرا، رسیدن به مقام انسان کامل و تحقق سعه وجودی است. در یک جمله، از نظر صدرالمتالهین، انسان اخلاقی کسی نیست که فقط خوب رفتار کند، بلکه کسی است که خوب بودن بخشی از ذات و جوهر وجودی او شده باشد؛ نگاهی که می‌تواند الهام‌بخش والاترین استانداردهای اخلاق پزشکی در عصر حاضر باشد.

پایان خبر