دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی شیراز
سلامت روان/ در پیشامدها، دست روی دست بگذاریم یا برای آینده برنامه ریزی کنیم؟!
در مواجهه با پیشامدهای بحرانی و ناامنیهای محیطی که دنیای امروز را در بر گرفته، پرسش بنیادین برای هر فرد این است: آیا میتوان در میانهی پیشامدهایی که کنترلی بر آن نداریم، به آرامش درونی رسید؟ یا شاید چالش اصلی، عبور از این پرسش است که آیا باید در انتظار عبور از پیشامد ها نشست یا برای آینده، برنامهریزی کرد؟!

به گزارش روابط عمومی دانشکده پزشکی، زهرا خداکرمی، روانشناس بالینی این دانشکده، در تحلیل روانشناختی این وضعیت، تأکید میکند که این دغدغه فراتر از یک موضوع اجتماعی، بلکه یک چالش بنیادین برای سلامت روان است. او معتقد است روبرو شدن با رویدادهای ترومازا و پیشامدهای محیطی، ذهن را درگیر واکنشهای پیچیدهای میکند که شناخت آنها، نخستین قدم برای عبور از پیشامد است.
خداکرمی با تحلیل واکنشهای سیستم عصبی در شرایط پیشامد بحرانی، سه وضعیت کلیدی را مطرح میکند:
۱. اضطراب وجودی: ترس عمیق از بیمعنا شدن زندگی و عدم قطعیت در مورد آینده.
۲. احساس درماندگی: زمانی که فرد احساس میکند کنشهای شخصیاش تأثیری در تغییر شرایط ندارد.
۳. بیتفاوتی آموختهشده: وضعیتی خطرناک که در آن فرد پس از مواجهه مکرر با استرس، به این باور غلط میرسد که تلاش بیثمر است و در نتیجه، از هرگونه اقدام برای بهبود شرایط دست میکشد.
یکی از نکات کلیدی در این تحلیل، تمایز میان «پذیرش» و «تسلیم» است. زهرا خداکرمی تصریح میکند: بسیاری پذیرش را با تسلیم اشتباه میگیرند. در روانشناسی، پذیرش به معنای تسلیم شدن در برابر سرنوشت نیست، بلکه به معنای مشاهده واقعیت موجود بدون انکار یا بزرگنمایی است. ما باید واقعیت پیشامد را بپذیریم تا بتوانیم انرژی خود را به جای صرفِ مقابله با امور خارج از کنترل، بر آنچه در دسترس ماست، متمرکز کنیم.
این روانشناس بالینی برای خروج از حالت انفعال و ورود به چرخه کنشگری، یک مدل سه مرحلهای علمی را پیشنهاد میدهد:
- مرحله اول: شناسایی دایره کنترل؛ تفکیک دقیق میان امور تحت کنترل (مانند یادگیری، سلامت روان، برنامهریزی شغلی و حمایت از اطرافیان) و امور خارج از کنترل؛ بنابراین تمرکز بر دایره کنترل، به طرز چشمگیری اضطراب را کاهش میدهد.
- مرحله دوم: تحلیل گزینهها؛ سنجش واقعبینانه ظرفیتها؛ از توسعه مهارتهای فردی گرفته تا فعالیتهای اجتماعی یا حفظ تعادل روانی برای تداوم مسیر.
- مرحله سوم: اقدام هدفمند؛ جایگزینی برنامهریزیهای بزرگ و استرسزا با اقدامات کوچک اما مستمر.
خداکرمی در پایان، بر ضرورت «بازبینی» تأکید میکند. او معتقد است هیچ برنامهای در پیشامدهای نمیتواند ایستا باشد. ما باید پس از هر اقدام، از خود بپرسیم: «آیا این مسیر به ما احساس معنا یا امنیت بیشتری داد؟» این انعطافپذیری اجازه میدهد تا با بازبینی استراتژیها، از اشتباهات جلوگیری کرده و با واقعیتها سازگار شویم.
زهرا خداکرمی هشدار میدهد که دست روی دست گذاشتن، اگرچه ممکن است در کوتاهمدت از اضطراب بکاهد، اما در بلندمدت فرد را به سمت بیمعنایی و درماندگی سوق میدهد. او تأکید میکند: برنامهریزی برای آینده، نه فرار از واقعیت، بلکه مقابله با آن است. ما با مدیریت احساسات و تمرکز بر توانمندیهای خود، نه تنها خودمان، بلکه هستی پیرامونمان را نیز برای روزهای پیش رو آماده میکنیم.
پایان خبر
نظر دهید